Топ-100

ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 8




                                               

Усходнеславацкая мікрамова

Усходнеславацкая мікрамова, Studrespublica) - славянская літаратурная мікрамова пратэстантаў Усходняй Славакіі з сярэдзіны XVIII стагоддзя. Грунтуецца на земплінскай і шарыска-спіскай разнавіднасцях усходнеславянскага дыялекта. Усходнеславацкі ды ...

                                               

Анамастыка

Анамастыка, раздзел мовазнаўства, які вывучае ўласныя імёны і геаграфічныя назвы. Анамастыка ад грэч.: onomastike - майстэрства даваць імёны - раздзел мовазнаўстава, які вывучае любыя ўласныя імёны, іх паходжанне, гісторыю, асноўныя заканамернасц ...

                                               

Андронім

Андрóнім - мянушка жонкі, якая ўтварылася ад імені, прозвішча ці мянушкі мужа: Палкоўнік - Палкоўнічыха, Воўк - Ваўчыхá ́, Борман - Борманша, Мосюр - Мосюрка. Бывае і так, што дзіця або жонка атрымлівае мянушку бацькі або мужа без змяненняў: Круч ...

                                               

Антанамасія

Антанама́сія, антанама́зія - троп, замена імя вядомай асобы назвай прадмета ці зявы, што з ёй непасрэдна звязаныя. Так, у наступных радках верша К. Крапівы "Гебельс брэша - вецер носіць" прозвішча Гебельса не называецца, але выразна падразумяваец ...

                                               

Антрапаніміка

Сучасная беларуская мова: Уводзіны. Фанетыка. Фаналогія. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія. Лексікалогія. Лексікаграфія. Фразеалогія. Фразеаграфія: Вучэб. дапам. / Я. М. Камароўскі, В. П. Красней, У. М. Лазоўскі і інш. - 2-е выд., дапрац. і дап. - Мн ...

                                               

Гідраніміка

Гідрані́міка - раздзел тапанімікі, які вывучае гідронімы, што гістарычна склаліся на пэўнай тэрыторыі. а таксама і х сукупнасць - гідранімію. У выніку даследаванняў гісторыка-лінгвістычнымі метадамі гідранімія выступае як гістарычная крыніца. Аба ...

                                               

Матронім

Матрóнім - мянушка, утвораная ад імя або мянушкі маці ці больш далёкіх продкаў па жаночай лініі. Так, мужчыну, маці якога звалі Юстынай, называюць Ю́стын. Мянушка перайшла і на дзяцей вяскоўца, набыўшы форму прыналежнага прыметніка: Насця Юстынав ...

                                               

Мянушка

Мянýшка - адзінка антрапанімікі, назва, дадзеная чалавеку жартам, у насмешку або для канспірацыі. Мянушка - адна з найбольш старажытных антрапанімічных форм. Калі браць пад увагу нешматлікія сведчанні гістарычных помнікаў VІ-X ст. пераважна грэка ...

                                               

Патронім

Патрóнім ці імя па бацьку - найболей распаўсюджаны від генесіянімічных празванняў, мянушка дзяцей, якая ўтварылася на аснове імені, прозвішча, мянушкі бацькі ці больш далёкага продка па мужчынскай лініі. Такія найменні часта зяўляюцца па форме пр ...

                                               

Паэтычная анамастыка

Паэтычная анамастыка - асобны від анамастычных даследаванняў, які заключаецца ў аналізе ўжывання імён у пэўных літаратурных творах. Уласныя імёны, ужытыя ў мастацкіх тэкстах, атрымалі назву паэтонімаў. Адбор і стварэнне ўласных імён у мастацкім т ...

                                               

Раманістыка

Рамані́стыка - комплекс філалагічных дысцыплін, якія вывучаюць матэрыяльную і духоўную культуру раманамоўных народаў; раздзел мовазнаўства, які вывучае гісторыю узнікнення і развіцця раманскіх моў і дыялектаў, іх сучасны стан і функцыянаванне. Уз ...

                                               

Лінгва франка

Гістарычнае паняцце лінгва франка ўпершыню стала выкарыстоўвацца для абазначэння змешанай мовы, на якой некалі размаўлялі ў міжземнаморскім рэгіёне. Гэтая назва ўяўляе сабой італьянскі пераклад арабскага lisan al-ifrang, арабская ж назва ўзнікла ...

                                               

Арэальная лінгвістыка

Арэальная лінгвістыка - раздзел мовазнаўства, які даследуе арэалы моўных з’яў, іх тыпы і ўзаемадзеянне. Асноўныя прынцыпы арэальнай класіфікацыі моў распрацаваў у 1925 італьянскі лінгвіст М. Барталі, які паказаў, што ўзаемадзеянне арэалаў блізкіх ...

                                               

Палявая лінгвістыка

Палявая лінгвістыка - гэта падраздзел лінгвістыкі, які абядноўвае ў сябе комплекс лінгвістычных метадаў, накіраваных, на самастойнае творчае вывучэнне і апісанне жывой мовы, якая не зяўляецца роднай для даследчыка, на аснове зносін з носьбітамі в ...

                                               

Семантыка

Сема́́нтыка ці Семасіялогія - галіна мовазнаўства, што вывучае сэнсавы змест слоў. Слова "семантыка" вынайшаў у канцы XIX стагоддзя французскі лінгвіст Мішэль Брэаль, аўтар першага трактата аб семантыцы. У прыватнасці, семантыка мае наступныя абе ...

                                               

Актант

Акта́нт у лінгвістыцы - актыўны, значны ўдзельнік сітуацыі, моўная канструкцыя, якая запаўняе семантычную або сінтаксічную валентнасць прэдыката. Тэрмін уведзены ва ўжытак французскім лінгвістам Л. Тэньерам у 1950-х гадах.

                                               

Амонім

Амонімы - розныя па значэнні, але аднолькавыя па напісанні адзінкі мовы. Паняцце ўведзена Арыстоцелем. Сукупнасць амонімаў якой-небудзь мовы называецца аманімікай. Таксама аманімікай называецца і раздзел лексікалогіі, які вывучае амонімы.

                                               

Значэнне

Значэнне - асацыятыўная сувязь паміж знакам і прадметам пазначэння. Вывучаецца семіётыкай, асабліва ў рамках семантыкі. У матэматыцы ўжываецца як сінонім велічыні або для пазначэння выніку напрыклад, значэнне функцыі.

                                               

Метанімія

Метані́мія - від тропа, словазлучэнне, у якім адно слова замяшчаецца іншым, якое абазначае прадмет, які знаходзіцца ў той ці іншай сувязі з прадметам, які пазначаецца замешчаным словам. Слова, якое замяшчае, пры гэтым ужываецца ў пераносным значэ ...

                                               

Метафара

Метафара - троп, слова або выраз, якія ужываюцца ў пераносным значэнні, у аснове якога ляжыць неназванае параўнанне прадмета з якім-небудзь іншым на падставе іх агульнай прыкметы. Тэрмін належыць Арыстоцелю і звязаны з яго разуменнем мастацтва як ...

                                               

Этнахаронім

Этнахаронім, дэмонім или этнікон - назва жыхароў пэўнай мясцовасці, суаднесеная з тапонімам. Напрыклад, Беларусь - беларусы, Магілёў - магілёўцы, Пінск - пінчукі, Палессе - палешукі, Украіна - украінцы, Грэцыя - грэкі.

                                               

Фанетыка

Фанетыка, раздзел мовазнаўства, які вывучае фанетычную сістэму мовы. Аб’ектам вывучэння з’яўляюцца гукавыя сродкі мовы - гукі, склады, націск, інтанацыя. Цэнтральнае месца ў фанетыцы займае вучэнне аб гуках, як асноўным сродку афармлення мовы, ср ...

                                               

Акустычная фанетыка

Акустычная фанетыка - самастойная навуковая дысцыпліна, якая ўзнікла на стыку лінгвістыкі, фізікі і біяакустыкі, якая вывучае фізічныя ўласцівасці маўленчага сігналу. У рамках дадзенай дысцыпліны даследуюцца акустычныя характарыстыкі гукавых срод ...

                                               

Артыкуляцыя (фанетыка)

Артыкуляцыя у фанетыцы - сукупнасць рухаў асобных органаў мовы, неабходных для вымаўлення гукаў. Артыкуляцыяй называюць таксама і рух аднаго якога-небудзь органа мовы або яго становішча ў час вымаўлення пэўнага гука. Адрозніваюць 3 фазы артыкуляц ...

                                               

Асіміляцыя (мовазнаўства)

Асіміля́цыя у мовазнаўстве - прыпадабненне аднатыпных гукаў у межах слова ці спалучэння слоў. Бывае поўная, калі адзін гук цалкам прыпадабняецца да другога: "насенне" - з "насеньйе", "шшытак" - пры напісанні "сшытак", і няпоўная, калі гукі прыпад ...

                                               

Дыкцыя

Дыкцыя - яснае, выразнае вымаўленне; адзін з важных элементаў культуры мовы. Асабліва вялікае значэнне мае для прамоўцы, лектара, спевака, акцёра.

                                               

Дыярэза

Дыярэ́за - у антычным вершаскладанні замена ў стапе доўгага склада дзвюма кароткімі. У сілаба-танічнай сістэме вершаскладання гэты тэрмін ужываецца для азначэння такой рытмічнай зявы, калі дзеля захавання вершаванага памеру некалькі парушаецца гр ...

                                               

Лабіялізацыя

ЛАБІЯЛІЗАЦЫЯ, від дадатковай артыкуляцыі зычных, пры якім перад наступнымі лабіялізаванымі галоснымі губы акругляюцца і крыху выцягваюцца ўперад, ствараючы дадатковы рэзанатар. Азначаецца "малым кружком" зверху справа ад літары, напр.

                                               

Націск

У беларускай мове націск дынамічны, або сілавы, бо пры вымаўленні націскных складоў органы моўнага апарату знаходзяцца ў больш напружаным стане, чым пры вымаўленні ненаціскных складоў. У беларускай мове націск разнамесны, г. зн. можа падаць на лю ...

                                               

Палаталізацыя

ПАЛАТАЛІЗАЦЫЯ, памякчэнне зычных, від дадатковай артыкуляцыі зычных, які заключаецца ў тым, што асноўная артыкуляцыя зычнага ўскладняецца дадатковай сярэднеязычнай, г.зв. "ётавай", артыкуляцыяй. Гукі, якія маюць такую дадатковую артыкуляцыю - мяк ...

                                               

Прастамоўе

Прастамоўе - 1) вусна-размоўныя словы, выразы, іх варыянты і формы, якія выкарыстоўваюцца ў літаратурнай мове як стылістычны сродак зніжанай, грубаватай характарыстыкі прадметаў, вобразаў, зяў. Напрыклад, "абармот", "выскаляцца", "перціся на ражо ...

                                               

Сінярэза

Сінярэ́за - у антычнай сістэме вершаскладання зліццё двух кароткіх складоў у адзін доўгі. У беларускай сілаба-тоніцы гэты тэрмін абазначае зяву, калі, дзеля захавання вершаванага памеру, два галосныя, што стаяць побач, вымаўляюцца як адзін, або з ...

                                               

Склад (мова)

Склад - мінімальная фанетыка-фаналагічная адзінка, якая характарызуецца найбольшай акустыка-артыкуляцыйнай злітнасцю сваіх кампанентаў, гукаў, які ўваходзяць у яго склад. Склад не мае сувязі з фарміраваннем і выказваннем сэнсавых стасункаў, ён зя ...

                                               

Фразеалогія

Фразеало́гія, раздзел мовазнаўства, якi вывучае ўстойлівыя адзінкi. Гэта досыць маладая навука і сур’ёзнае распрацоўванне фразеалогii як асобнага раздзела мовазнаўства пачалося пасля навуковай класіфікацыі нераскладальных злучэнняў слоў. Яе распр ...

                                               

Часціны мовы

Часціны мо́вы - разрады слоў, якія характарызуюцца агульнасцю значэння, марфалагічных прымет, сінтаксічнай ролі. Часціна мовы можа быць вылучана толькі на падставе сукупнасці пэўных крытэрыяў. Увага надаецца наступным фактарам: якія ёй характэрны ...

                                               

Артыкль

Артыкль - гэта службовая часціна некаторых моў свету, "вызначальнік, які паказвае спецыфіку значэння словаспалучэнняў з назоўнікамі". Можа зяўляцца азначаным, неазначаным ці частковым. Можа мець катэгорыі роду і склону. У многіх мовах артыкль ста ...

                                               

Выклічнік

Выклі́чнік - часціна мовы, якая выражае розныя пачуцці, эмоцыі і валявыя пабуджэнні, але не называе іх. Выклічнікі не маюць граматычных катэгорый, не падзяляюцца на марфемы, не зяўляюцца членам сказа, граматычна не звязваюцца з членамі сказа. Вык ...

                                               

Дзеепрыметнік

Дзеепрыметнік - неспрагальная дзеяслоўная форма з асаблівасцямі дзеяслова і прыметніка. Абазначае дзеянне як прыкмету або ўласцівасць прадмета, што выяўляюцца ў часе. У сучаснай беларускай мове захоўвае дзеяслоўнае кіраванне, мае формы незакончан ...

                                               

Дзеепрыслоўе

Дзеепрыслоўе - неспрагальная форма дзеяслова, якая абазначае дзеянне як прыкмету прыметы, г. зн. мае ўласцівасці дзеяслова і прыслоўя. Дзеепрыслоўе выражае значэнне дзеяння, дадатковага у адносінах да дзеяслова-выказніка, або выконвае функцыю ака ...

                                               

Дзеяслоў

Дзеясло́ў - знамянальная часціна мовы, якая абазначае працэс, што адбываецца ў часе. Паняцце працэсу аб’ядноўвае прыватныя значэнні фізічнага дзеяння, руху, перамяшчэння, стану, адносін, выяўляення ці змены прыкметы. У беларускай мове дзеяслоў ма ...

                                               

Займеннік

Займеннік - часціна мовы, якая паказвае на прадметы і якасці, не называючы іх. Канкрэтнае значэнне мае толькі ў звязнай мове, дзе выступае як марфалагічны сінонім да назоўніка, прыметніка ці лічэбніка. Паводле суадносін з іншымі часцінамі мовы за ...

                                               

Злучнік

Злу́чнік - службовая часціна мовы, з дапамогай якой звязваюць паміж сабой часткі складанага сказа ці аднародныя члены сказа. Не скланяюцца і не спрагаюцца, і не зяўляюцца членамі сказа. Выражаюць сэнсавыя адносіны паміж сінтаксічнымі адзінкамі.

                                               

Злучнікі англійскай мовы

Злучнікі англійскай мовы з’яўляюцца службовымі часцінамі мовы. Тлумачальны слоўнік англійскай мовы WordWeb называе злучнікі функцыянальнымі словамі, якія злучаюць словы, фразы, часткі сказаў і сказы. Англійскія злучнікі могуць складацца як з адна ...

                                               

Лічэбнік

Лічэбнік - часціна мовы, якая абазначае лікі, колькасць прадметаў ці рэчыва альбо парадкавую паслядоўнасць прадметаў. У сказе можа выконваць функцыю азначэння ці дзейніка. Можа быць колькасным ці парадкавым.

                                               

Назоўнік

Назо́ўнік - знамянальная часціна мовы, якая характарызуецца граматычным значэннем прадметнасці. Мае граматычныя катэгорыі роду, ліку, склону. Назоўнікі абазначаюць канкрэтныя прадметы, жывых істот, абстрактныя паняцці, рэчывы, апрадмечаныя дзеянн ...

                                               

Прыметнік

Прыметнік - самастойная часціна мовы, якая абазначае якасць, уласцівасць або прыналежнасць прадмета і адказвае на пытанне "які", "якая", "якія", "чый". У беларускай мове прыметнікі змяняюцца па родах, склонах і ліках. У сказе прыметнік можа быць ...

                                               

Прыназоўнік

Прыназоўнік - службовая часціна мовы, якая выказвае сінтаксічную залежнасць назоўнікаў, займеннікаў, лічэбнікаў ад іншых слоў у словазлучэннях і сказах. Прыназоўнікі, як і ўсе службовыя словы, якія не могуць выкарыстоўвацца самастойна, заўсёды ад ...

                                               

Прыназоўнікі англійскай мовы

Прыназоўнікі англійскай мовы - гэта службовыя часціны мовы. Яны выкарыстоўваюцца з назоўнікамі і некаторымі іншымі словамі каб паказаць іх адносіны да іншых слоў у сказе. Прыназоўнікі могуць складацца як з аднаго слова, так і з некалькіх. У сучас ...

                                               

Прыслоўе

Прыслоўе - часціна мовы, якая абазначае разнастайныя прыкметы дзеянняў, стану, якасцей прадмета ў адносінах да дзеяслова, прыметніка, назоўніка, а таксама і да іншага прыслоўя. Не скланяецца, не спрагаецца, не мае марфалагічных катэгорый роду, лі ...

                                               

Прэдыкатывы

Прэдыкатывы - лексіка-граматычны клас знамянальных слоў, якія маюць значэнні стану ці ацэнкі і выконваюць ролю адзінага галоўнага члена ці яго асноўнага кампанента ў безасабовых сказах: Пара было ехаць; Вас немагчыма зразумець; На душы было светл ...