Топ-100

ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 113




                                               

Крыялогія

Крыялогія - навука аб прыродных аб’ектах і працэсах, якія адбываюцца ў крыясферы. Крыялогія даследуе фізічныя, хімічныя і мінералагічныя змены вады пры тэмпературах ніжэй кропкі яе замярзання, а таксама прыродныя целы і з’явы, якія ўзнікаюць пры ...

                                               

Бярэзінскае зледзяненне

Бярэ́зінскае зледзяне́нне - другое раннеантрапагенавае зледзяненне на тэрыторыі Беларусі. Наступіла пасля белавежскага міжледавікоўя. Адбылося каля 480 - 390 тысяч гадоў назад. Ледавік насунуўся са Скандынавіі і ўкрыў амаль усю тэрыторыю Беларусі ...

                                               

Ганіаметрыя (матэматыка)

Ганіаметрыя - сістэма і метад вымярэння вуглоў паміж гранямі крышталяў. З развіццем рэнтгенаграфіі гэты метад страціў сваю ролю як асноўны ў геаметрычнай крышталяграфіі, аднак ён захоўвае свае значэнне ў марфалогіі і тэорыі росту крышталяў. Пры к ...

                                               

Кубічная сінгонія

У крышталяграфіі кубічная сінгонія - адна з сямі сінгоній. Элементарная ячэйка крышталя кубічнай сінгоніі вызначаецца трыма вектарамі роўнай даўжыні, перпендыкулярнымі адзін аднаму. У кубічнай сінгоніі існуе тры віду рашотак Бравэ: прымітыўная, а ...

                                               

Сфераліт

Сфераліт - складаны мінеральны агрэгат круглявай формы, які складаецца з тонкіх ігольчастых крышталёў і сустракаецца ў прыродзе ў выглядзе шарыкаў радыяльна-прамяністай будовы. Сфераліты сустракаюцца ў магматычных і асадачных горных пародах.

                                               

Умова Брэга - Вульфа

Умо́ва Брэ́га - Ву́льфа вызначае напрамак узнікнення максімумаў інтэнсіўнасці пры дыфракцыі рэнтгенаўскіх прамянёў на крышталях; аснова рэнтгенаўскага структурнага аналізу. Устаноўлена ў 1913 незалежна У. Л. Брэгам і Г. В. Вульфам. Паводле ўмовы ...

                                               

Жалеза-марганцавыя канкрэцыі

Жалеза-марганцавыя канкрэцыі - мінеральныя ўтварэнні гідравокіслаў жалеза і марганцу, якія ўтварыліся на дне сучасных мораў і акіянаў; часта абагачаны Ni, Co, Cu, Pb, Mo, Pt і іншыми элементамі.

                                               

Галька

Галька - акатанныя ў рознай ступені абломкі горных парод дыямэтрам ад 1 да 10 см. Акатыванне востравугальных абломкаў адбываецца пад дзеяннем цякучай вады рэк або азёрных і марскіх прыбярэжных хваль. Марская галька звычайна мае больш плоскую форм ...

                                               

Глей

Глей, буза́, мул - тонказярністая мяккая горная парода з сумесі мінеральных і арганічных рэчываў, якія адкладаюцца на дне вадасцёкаў і вадаёмаў. Глей у прыродных умовах знаходзіцца ў цякучым стане, пры высушванні набывае ўласцівасці цвёрдага цела ...

                                               

Гліністы сланец

Гліністы сланец - асадкавая горная парода, якая складаецца з гліністых мінералаў, часцінкі якіх звычайна арыентаваны строга паралельна. У выніку такой будовы гліністы сланец набывае выразную сланцаватасць, г.зн. здольнасць расколвацца на тонкія п ...

                                               

Кімберліт

Кімберліт - тып вулканічнай пароды, вядомай тым, што часам утрымоўвае алмазы. Названая так у гонар горада Кімберлі ў Паўднёвай Афрыцы, дзе ў 1871 годзе быў знойдзены дыямент вагой 85 карат, што выклікала алмазную ліхаманку глыбіннага паходжання).

                                               

Крэмень

Крэ́мень - прыроднае мінеральнае ўтварэнне, тонкі агрэгат крышталічнага, часам аморфнага крэмнязёму SiO 2. Утварае жаўлакі, канкрэцыі, радзей лінзы і пражылкі ў асадкавых, пераважна карбанатных горных пародах. Паводле мінеральнага складу адрознів ...

                                               

Метамарфічныя горныя пароды

Метамарфічныя горныя пароды ўтварыліся ў выніку змены структуры, мінеральнага і часткова хімічнага складу магматычных і асадкавых горных парод. Пры метамарфізме адбываецца перакрышталізацыя зыходных мінералаў і ўтварэнне новых, больш устойлівых. ...

                                               

Літалогія

Літалогія - навука пра асадкавыя горныя пароды, іх склад, будову, паходжанне і заканамернасці прасторавага размяшчэння. Вынікі літалагічных даследванняў выкарыстоўваюцца ў практыцы геалагічнага прагназіравання, геолага-здымачных і пошукава-развед ...

                                               

Пячора

Гл.асобны артыкул пра горад Пячора Пячора - пустэча ў верхняй частцы зямной кары, злучаная з паверхняй адным ці некалькімі ўваходамі. Найбольш буйныя пячоры - складаныя сістэмы праходаў і залаў, нярэдка сумарнай працягласцю да некалькіх дзесяткаў ...

                                               

Блакітны грот (Капры)

Блакітны грот - грот на паўночным беразе вострава Капры. Даўжыня грота 56 метраў, шырыня 30, вышыня зводу над узроўнем вады 15 метраў, вышыня ўваходу да 1.3 метра. У грота адзіны ўваход з боку мора, і трапіць у яго можна толькі на лодцы. З-за ніз ...

                                               

Брэсцкая крэпасць (пячора)

Пячора "Брэсцкая крэпасць" - вапняковая пячора ў Гаграўскім раёне Абхазіі, ва ўсходняй часцы горнага масіва Арабіка каля горада Гагра. Сваю назву пячора атрымала таму што "…не здаецца…", як і Брэсцкая крэпасць.

                                               

Мінская (пячора)

Працягласць пячоры - 290 м, праектыўная даўжыня - 80 м, глыбіня - 270 м, плошча - 280 м², аб’ём - 8000 м³, вышыня ўваходу - 1850 м. Уваход уяўляе сабой вузкую шчыліну, арыентаваную з поўначы на поўдзень. Ён размешчаны ў ніжняй частцы паўночна-ўсх ...

                                               

Чарапашая (пячора)

Працягласць пячоры - 1060 м, праектыўная даўжыня - 420 м, глыбіня - 450 м, плошча - 780 м², аб’ём - 10.000 м³, вышыня ўваходу - 2160 м. Уваход размешчаны ў сярэдняй частцы трогавай даліны, якая ідзе на ўсход ад урочышча Дзідваке, у бок даліны рак ...

                                               

Пліта Наска

Пліта Наска - літасферная пліта, размешчаная ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна. Пліта атрымала сваю назву па назве аднайменнай мясцовасці ў Перу. Зямная кара акіянічнага тыпу. На ўсходняй мяжы пліты Наска утварылася зона субдукцыі, звязаная з напл ...

                                               

Ціхаакіянская пліта

Ціхаакіянская пліта - самая вялікая тэктанічная пліта Зямлі. За выключэннем некаторых частак па яе ўскрайку, Ціхаакіянская пліта ўтварае фундамент амаль што ўсяго Ціхага акіяну; паводле меркаванняў экспертаў, плошча літасфернай пліты складае каля ...

                                               

Аршанскі стадыял

Арша́нскі стадыя́л - максімальны стадыял апошняга паазерскага зледзянення на Беларусі. Адбыўся 17.7 - 17 тысяч гадоў назад у час найбольшага развіцця ледавіковага покрыва, граніцы якога супадалі з паўднёвай мяжой Беларускага Паазеря. Кліматычныя ...

                                               

Балтыйская сінекліза

Балтыйская сінекліза - адмоўная структура на паўночным захадзе Рускай пліты, частка Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў. Займае тэрыторыі Літвы, Латвіі, Эстоніі, Калінінградскай вобласці Расіі, Польшчы, Даніі, частку Швецыі і Ба ...

                                               

Латвійская седлавіна

Латвійская седлавіна - прыўзнятая тэктанічная структура на паўночным захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы Аддзяляе Балтыйскую сінеклізу ад Маскоўскай сінеклізы і ў выглядзе сядла з невялікім паніжэннем паверхні фундамента злучае Балтыйскі шчыт п ...

                                               

Беларуская антэкліза

Беларуская антэкліза, Беларуска-Літоўская антэкліза, Мазурска-Беларускае падняцце - вялікая дадатная структура на захадзе Рускай пліты з высокім заляганнем крышталічнага фундамента. Займае цэнтральную і паўночна-заходнюю часткі тэрыторыі Беларусі ...

                                               

Прыбалтыйская монакліналь

Прыбалтыйская монакліналь - тэктанічная структура, якая ўтварае паўночна-заходні схіл Беларускай антэклізы, павернуты да Балтыйскай сінеклізы. Знаходзіцца на памежжы Беларусі і Літвы, шырыня 50-60 км. Паверхня крышталічнага фундамента апускаецца ...

                                               

Лукаўска-Ратнаўскі горст

Лукаўска-Ратнаўскі горст, Ратнаўскі выступ - вялікая тэктанічная структура, размешчаная на тэрыторыі Беларусі, Украіны і Польшчы. Абмяжоўвае з поўдня Падляска-Брэсцкую ўпадзіну і Палескую седлавіну. Распасціраецца з захаду на ўсход больш чым на 3 ...

                                               

Мазурскі пахаваны выступ

Мазурскі пахаваны выступ, Мазурска-Сувалкаўскае падняцце - тэктанічная структура на захадзе Гродзенскай вобласці Беларусі і на паўночным усходзе Польшчы, заходняя перыклінальная частка Беларускай антэклізы. Назва паходзіць ад гістарычнай вобласці ...

                                               

Падляска-Брэсцкая ўпадзіна

Падляска-Брэсцкая ўпадзіна - буйная адмоўная тэктанічная структура Рускай пліты на паўднёвым захадзе Беларусі і сумежнай тэрыторыі Польшчы. На поўначы і поўдні абмежавана разломамі субшыротнага распасцірання Свіслацкім і Паўночна-Ратнаўскім, за я ...

                                               

Аршанская ўпадзіна

Аршанская ўпадзіна - структура Усходне-Еўрапейскай платформы. Упадзіна распасціраецца на поўнач і паўночны ўсход і падзяляе Беларускую і Варонежскую антэклізы. Невялікае адгалінаванне Аршанскай ўпадзіны цягнецца на паўднёвага захаду да г. Чэрвень ...

                                               

Ашмянскі разлом

Ашмя́нскі разлом - тэктанічная структура ў Ашмянскім, Смаргонскім, Маладзечанскім і Мінскім раёнах Беларусі, у межах Беларускай антэклізы. Распасціраецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і абмяжоўвае з паўночнага ўсходу Валожынскі грабен. Пр ...

                                               

Брагінска-Лоеўская седлавіна

Брагінска-Лоеўская седлавіна - седлавіна, якая аддзяляе Прыпяцкі прагін ад Дняпроўска-Данецкага прагіну, знаходзіцца на крайнім паўночным захадзе Дняпроўска-Данецкай упадзіны. На тэрыторыі Беларуі ў межах Брагінскага, Лоеўскага, Рэчыцкага, Гомель ...

                                               

Валожынскі грабен

Валожынскі гра́бен - тэктанічная структура ў Ашмянскім, Валожынскім і Дзяржынскім раёнах Беларусі, у паўночна-ўсходняй частцы Беларускай антэклізы. Вылучаны ў 1975 годзе. Выдзяляецца па паверхні фундамента; распасціранне паўночна-заходняе. Даўжын ...

                                               

Валына-Падольская пліта

Валына-Падольская пліта - паўднёва-заходняя частка Усходне-Еўрапейскай платформы паміж Украінскім шчытом і Усходнімі Карпатамі. Складкавыя структуры Усходніх Карпат аддзелены лініяй Тэйсера - Торнквіста на гэтым участку Рава-Рускім глыбінным разл ...

                                               

Варонежская антэкліза

Варонежская антэкліза - дадатная тэктанічная структура на поўдні Рускай пліты з высокім заляганнем дакембрыйскага фундамента. Ахоплівае тэрыторыю паўднёвага захаду еўрапейскай часткі Расіі, паўночнага ўсходу Украіны Чарнігаўская вобласць, заходзі ...

                                               

Вілейскі пахаваны выступ

Вілейскі пахаваны выступ - тэктанічная структура, паўночна-ўсходняя перыклінальная частка Беларускай антэклізы. Размешчана на поўначы Мінскай і на захадзе Віцебскай абласцей. Мае форму роўнастаронняга прамавугольнага трохвугольніка з шырынёй стар ...

                                               

Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна

Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна - тэктанічная структура на тэрыторыі Украіны і на крайнім паўднёвым усходзе Беларусі, асноўная частка Прыпяцка-Дняпроўска-Данецкага аўлакагену. На паўночным усходзе мяжуе з Варонежскім крышталічным масівам, на паўднёв ...

                                               

Жлобінская седлавіна

Жлобінская седлавіна - тэктанічная структура ў Беларусі, падзяляе Беларускую і Варонежскую антэклізы і зяўляецца перамычкай паміж Аршанскай упадзінай і Прыпяцкім прагінам. Мае асіметрычную будову: паўночны яе схіл зяўляецца досыць спадзістым, а п ...

                                               

Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ

Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ - дадатная тэктанічная структура другога парадку на поўдні Беларусі ў межах Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці і Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ крышталічнага падмурку ў выглядз ...

                                               

Налібоцкі разлом

Налібоцкі разлом - тэктанічная структура ў Слуцкім, Капыльскім, Уздзенскім, Стаўбцоўскім, Іўеўскім і Воранаўскім раёнах Беларусі. Назва ад в. Налібакі Стаўбцоўскага раёна. Распасціраецца ў паўночна-заходнім напрамку амаль на 105 км і абмяжоўвае з ...

                                               

Палеская седлавіна

Палеская седлавіна, Пінская седлавіна - буйная тэктанічная структура на паўднёвым захадзе Беларусі. Размяжоўвае Падляска-Брэсцкую ўпадзіну на захадзе і Прыпяцкі прагін на ўсходзе. На поўначы і поўдні сучляняецца з Беларускай антэклізай і Украінск ...

                                               

Паўднёва-Прыпяцкі разлом

Паўднёва-Прыпяцкі разлом - тэктанічная структура на поўдні Гомельскай вобласці Беларусі і ў сумежных абласцях Украіны; частка разлому, які абмяжоўвае на поўдні - паўднёвым усходзе Дняпроўска-Данецкі аўлакаген. На Беларусі распасціраецца ў субшыро ...

                                               

Паўночна-Прыпяцкі разлом

Паўночна-Прыпяцкі разлом - тэктанічная структура ў Брэсцкай, Мінскай і Гомельскай абласцях, частка разлому, які абмяжоўвае на поўначы - паўночным усходзе Дняпроўска-Данецкі аўлакаген. На Беларусі распасціраецца ў субшыротным напрамку на адлеглагц ...

                                               

Прыпяцкі прагін

Прыпяцкі прагін - адмоўная тэктанічная структура Усходне-Еўрапейскай платформы. Размяшчаецца на паўднёвым усходзе Беларусі ва ўсходняй частцы Палесся. На поўначы мяжуе з Беларускай антэклізай і Жлобінскай седлавінаю, на поўдні - з Украінскім шчыт ...

                                               

Руская пліта

Руская пліта - буйнейшая тэктанічная структура Усходне-Еўрапейскай платформы, ахоплівае амаль усю тэрыторыю Беларусі, працягваецца ў сумежных краінах. На захадзе Рускай пліты ў скляпенневых частках Беларускай антэклізы і Варонежскай антэклізы фун ...

                                               

Свіслацкі разлом

Сві́слацкі разлом - дызюнктыўнае парушэнне ў Свіслацкім, Ваўкавыскім, Зэльвенскім, Слонімскім і Івацэвіцкім раёнах Беларусі, аддзяляе Беларускую антэклізу ад Брэсцкай упадзіны. Распасціранне субшыротнае, выцягнуты амаль на 140 км. Зяўляецца адным ...

                                               

Смаленскі разлом

Смаленскі разлом - субрэгіянальнае разрыўное парушэнне паўночна-ўсходняга распасцірання. Цягнецца ад Шклова праз Шклоўскі, Горацкі, Дубровенскі раёны да Смаленска. Даўжыня каля 125 км. Абмяжоўвае з паўднёвага ўсходу Цэнтральнааршанскі горст. Ампл ...

                                               

Цэнтральнабеларускі масіў

Цэнтральнабеларускі масіў - найбольш прыўзнятая частка Беларускай антэклізы ў яе скляпенні на ўсходзе Гродзенскай і захадзе Мінскай абласцей, дзе крышталічны фундамент месцамі выходзіць на падантрапагенную паверхню. Абмежаваны на паўночным усходз ...

                                               

Маскоўская сінекліза

Маскоўская сінекліза - найбуйнейшая адмоўная тэктанічная структура плітнага этапу развіцця Усходне-Еўрапейскай платформы. Знаходзіцца ў заходняй частцы Рускай пліты. Плошча больш за 1 млн. км². Абмежавана на паўднёвым захадзе Латвійскай седлавіна ...

                                               

Скіфская пліта

Скіфская пліта - маладая платформа паўночнай зоны Міжземнаморскага геасінклінальнага пояса. Займае Раўнінны Крым, Азоўскае мора і Перадкаўказзе. Мяжуе на поўначы з Усходне-Еўрапейскай платформай, на поўдні з Горным Крымам і краявымі прагінамі Вял ...